Bewoners aan het roer: de kracht van de coöperatieve aanpak

Het is de hoogste tijd om ons ‘maatschappelijk model’ aan te passen. De verhoudingen worden sinds jaar en dag gedomineerd door overheid en marktpartijen. Dat houdt de samenleving, lees: de burger, consument, kiezer en belastingbetaler aan de zijlijn. De overheid probeert met prikkels, zoals subsidie, en verplichtingen mensen in beweging te krijgen. Hierbij wordt de intrinsieke motivatie van burgers, die daarvoor nodig is, nogal eens vergeten. Daarom moeten we het speelveld, het spel én de spelregels aanpassen.

Wijkaanpak
Participatie van wijkbewoners in een wijkaanpak leidt tot breed gedragen, en daardoor versnelde verduurzaming van de wijk. In een succesvolle wijkaanpak worden betrokken partijen zowel in kennis als op economisch en sociaal vlak versterkt. Dit komt omdat alle relevante spelers een bijdrage leveren waarbij het algemene belang leidend is.

  • Burgers zijn mondiger geworden en willen een belangrijkere en actieve rol. Overal ontstaan bewonerscollectieven op het gebied van energie, zorg en wonen.
    Veranderingen in de wijk zijn het best te realiseren als bewoners zich betrokken voelen.
  • Betrokkenheid krijg je als mensen zelf aan het roer staan, als zij initiatief kunnen nemen en ruimte krijgen om veranderingen zelf vorm te geven.
    Dat de burger straks moet meebetalen aan de energietransitie is nog een reden om meer regie te willen hebben.
  • Wijkbewoners zijn over het algemeen ontvankelijker voor enthousiaste medebewoners dan voor professionals van buiten de wijk en zullen zich dus sneller tot verandering aan laten zetten.
  • Bewoners kunnen heel veel zelf. Binnen elke wijk is een groot potentieel van organiserend vermogen, expertise en vaardigheden.
  • De transitie naar een duurzame wijk is een complex proces. Bewoners zullen hierbij in de meeste gevallen kennis en expertise van buiten nodig hebben.
  • Lokale energiecoöperaties zijn de logische partners om een buurtinitiatief te ondersteunen en de aansluiting op gemeentelijke processen te waarborgen.

Coöperatieve warmte in Nederland
In Nederland is er al een praktijkvoorbeeld van een coöperatieve warmtevoorziening
in eigendom van bewoners. In Culemborg exploiteert Thermo Bello een collectieve warmtevoorziening op basis van thermische energie uit drinkwater. Daarnaast zijn er diverse coöperatieve initiatieven al goed op weg, zoals in Wageningen, Heeg en Ter Heijden.

Deense lokale warmtenetten
In Denemarken komen coöperatieve warmtenetten veel voor. Er zijn er 450. De Deense overheid heeft de rand- voorwaarden bepaald. Zo is bij wet vastgelegd dat op warmtenetten geen winst gemaakt mag worden. Gemeenten zijn verplicht om mee te werken aan coöperatieve warmteontwikkeling, mits aan een aantal voorwaarden wordt voldaan. De leningen van de lokale warmtecoöperaties worden gedekt met een gemeentegarantie. Coöperaties lenen voor minder dan 2% rente voor investeringen in warmtenetten met lange aflossingstermijnen. Het resultaat is dat het coöperatieve model het beste presteert op betaalbaarheid en kwaliteit t.o.v. van gemeentelijke en commerciële warmtenetten.